Paradoxen
Susanne Piët

Er worden veel paradoxen in ons bestaan en in het bijzonder in het communicatievak gekweekt en in stand gehouden. In mijn boek De Emotiemarkt vliegen de paradoxen over de pagina’s. We streven naar geluk door acties die ongelukkig maken en daarom zijn we gelukkig een markt. We hebben onze ziel voor zaligheid verkocht en hebben er nu alles voor over om de ziel weer terug te krijgen. We geloven in de maakbare maatschappij maar kunnen kennelijk geluk niet maken. Onze ict apparaten worden steeds kleiner, maar de begeleidende boeken met gebruiksaanwijzingen steeds dikker. We moeten allemaal geloven in de zegeningen van de democratie terwijl in tal van landen dankzij die democratie (of dankzij kleine fouten erin) leiders aan de macht zijn gekomen, die niemand wilde. Deze leiders dringen vervolgens met geweld niet alleen de eigen landen maar ook andere landen de democratie op, wat op zichzelf zou je zeggen al een paradox is.

De hoeveelheden mededelingen, adviezen en bevelen die tot ons als mens, als werknemer, als consument of als specialist worden gericht, zijn duizelingwekkend, maar we zijn eraan gewend geraakt. Het valt ons zelfs niet eens op, dat de meeste boodschappen niet kloppen. Dat moet ook zo, anders overleven we het niet.

Zelf heb ik de situatie opgelost door een liefhebber te worden van onmogelijke communicatie en vervolgens paradoxen te gaan sparen. Een paradox is een uitspraak met een ingebouwde zichzelf tegensprekende strekking. Een bekend voorbeeld is: "Wees spontaan." Een andere is het advies aan mensen die bang zijn voor honden: "Niet bang zijn, want dat ruiken ze." Een laatste voorbeeld: "Ik lieg altijd." Zou de leugenaar voor één keer de waarheid hebben gesproken?

Laatst stond ik voor de deur van het secretariaat van ambtelijke organisatie. Ik kon daar niet terecht. Op de deur was een kaartje geplakt waarop de verklarende mededeling stond: "Wegens drukke werkzaamheden gesloten." Op deuren vind je trouwens vaak uitstekende paradoxen. Hoe vaak ik al niet mijn neus gestoten heb voor een deur, waarop een bordje "Open" stond, terwijl zij wel degelijk en onomstotelijk gesloten was. Op ramen kan men ook onmogelijke boodschappen aantreffen, zoals bijvoorbeeld: "Altijd verse koffie."

In het buitenland is het al niet minder erg. In Schotland reed ik over een prachtige natuurschoon laantje. Tussen de bosschages ter rechterzijde ervan ontwaarde ik een bord, waarop stond te lezen: "Hidden entrance."

In België en Frankrijk vindt men op vele cruciale kruispunten een verkeersaanduiding waarover kennelijk niemand zich verbaast. Het is een lege pijl, die onmiskenbaar in één richting wijst. In die pijl staat niettemin als verklaring afgedrukt: "Toutes directions."

In Antwerpen bevindt zich al jaren een bouwplaats, vlak naast de dierentuin. Op het hek is een bord bevestigd dat tot mijn verbazing van de volgende tekst is voorzien: "Verboden op het werk te komen".

Ook een paradox, en dan met name vanwege de adressering, is een mededeling aan snelrijdende chauffeurs, op langs de snelweg aangebrachte borden: "Als u dit niet kunt lezen, rijdt u te snel." De mededeling bij wegwerkzaamheden vind ik ook prachtig, vooral omdat er zoveel files door ontstaan: “ Sta even stil bij het werk op de weg”.

In de paradox moet men zich vooral oefenen als men in een overheidsbedrijf werkt. Zo wordt men in de zorgsector gedwongen tot zorg op maat, dankzij standaard verstrekkingen-pakketten. Presidenten van banken, die jaarlijks honderden werknemers op kosten van de gemeenschap voor eigen gewin saneren, hebben zich geprofileerd als ethische ondernemers. De presentator van een Engels autoprogramma heeft snedig opgemerkt dat diverse iconen zich niet alleen profileren als spectaculaire autoverzamelaars, maar ook als milieubewuste weggebruikers. Ze hebben namelijk allemaal ook nog een op elektra rijdende Prius. Voor wie die paradoxen niet aankan, is er gelukkig nog een laatste. Ik vond hem op een tube snellijm, voor het geval mijn vingers aan elkaar zouden blijven zitten. Ik trof hem aan op een hoteldeur voor het geval er brand uitbrak. Ik zag hem laatst met verbijstering op de boezem van een juffrouw die de lotto-uitslagen voor de televisie presenteerde. Deze boodschap luidt: "Don't panic."

Terug naar archief